Ο Οδυσσέας Ελύτης για την Ευρώπη και την Ελλάδα

Κάποτε, θα ερχόταν η στιγμή για την Ευρώπη, να συνειδητοποιήσει τις ρίζες της, αφού δεν μπορεί να υπάρξει σαν αυτόνομη μονάδα χωρίς κάποιο θεωρητικό υπόβαθρο.
Αλλά και για την Ελλάδα η στιγμή να αποφασίσει αν θα μείνει απομονωμένη στις δικές της αξίες ή θα ενταχθεί σ' ένα ευρύτερο σύνολο με οφέλη πρακτικής φύσεως, αναμφισβήτητα, αλλά και με τον κίνδυνο ν' αλλοιωθεί η φυσιογνωμία της.

Απ' αυτήν την άποψη, τ' ομολογώ, είμαι απομονωτικός.
Μια ζωή ολόκληρη αγωνίστηκα γι' αυτό που λέμε "Ελληνικότητα". Και που δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας τρόπος να βλέπεις και να αισθάνεσαι τα πράγματα. Είτε στην κλίμακα τη μεγάλη είτε στην ταπεινή. Θέλω να πω είτε σ' έναν Παρθενώνα είτε σ' ένα λυχνάρι.
Το παν είναι η ευγένεια, η ποιότητα, σε αντίθεση με το μέγεθος και την ποσότητα που χαρακτηρίζουν τη Δύση. Γιατί εκεί βρίσκεται η διαφορά...
Οι Ευρωπαίοι αντλήσανε από τις Ελληνικές αξίες για να φτάσουν στην Αναγέννηση. Αλλά η Αναγέννηση η δική τους είναι κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που θα μπορούσαμε να είχαμε κάνει εμείς εάν δε μας σταματούσε η Τουρκοκρατία.
Το βλέπουμε αυτό στην ταπεινή κλίμακα, τη μόνη άλλωστε στην οποία μπορούσαμε ακόμα να εκδηλωνόμαστε. Από την άποψη ότι μια εσωτερική αυλή νησιώτικου σπιτιού ή ένας περίβολος μοναστηριού είναι, σαν αντίληψη εννοώ, πολύ πιο κοντά στο πνεύμα που έκανε τους Παρθενώνες και τις Θεομήτρες παρά όλες οι κολώνες κι οι μετόπες των ευρωπαϊκών ανακτόρων.
Που σημαίνει ότι αν συνέχισε κάποιος την αισθαντικότητα την Ελληνική και τη διατήρησε είναι αποκλειστικά ο λαϊκός μας πολιτισμός.

Μόνον που κι αυτός στις ημέρες μας κινδυνεύει.
Οι αστοί στην πλειοψηφία τους, βέβαια υπήρξαν και εξαιρέσεις, μιμήθηκαν τους Ευρωπαίους, δηλαδή την παραποιημένη αίσθηση της Ελληνικότητας. Και στη συνέχεια, οι ανερχόμενοι από τον λαό μιμήθηκαν τους αστούς.
Έτσι φτάσαμε σ' ένα σημείο που αναρωτιέται κανείς σε τι πια μπορεί να οφελεί η απομόνωση, τι πάει να προστατεύσει. Και με κίνδυνο να φανώ αντιφατικός οδηγούμαι στο άλλο άκρο.
Λέω μήπως είναι σωφρονέστερο να μην αντιταχθούμε στον ρου της ιστορίας.
Μήπως μια διαφορετική στρατηγική θα μας βοηθούσε να διακριθούμε από έναν άλλο δρόμο.

Ο Ελληνισμός έδειξε ανέκαθεν μια καταπλητική ικανότητα να αφομοιώνει, να προσαρμόζεται και να δραστηριοποιείται μέσα στα ξένα σύνολα. Έχουμε μια πλειάδα Ελλήνων που διακρίθηκαν την εποχή της διασποράς στα μεγάλα κέντρα του εξωτερικού και στην Ευρώπη και στην Ανατολή.
Και πότε αυτά;
Την εποχή που η Ευρώπη ήταν στην ακμή της και τα κράτη ήταν ισχυρά και σκληρά.
Πόσο μάλλον σήμερα που όπως και να το κάνουμε είναι γηρασμένα, είναι εξασθενημένα, και θα έλεγα ότι έχουν ανάγκη από το σφρίγος νεωτέρων λαών.
Αυτό με κάνει, λοιπόν, να κατασιγάζω μέσα μου τον αισθηματία Έλληνα που κρύβω και να σκέπτομαι ότι ίσως είναι πιο σωστό να μη φοβηθούμε τη σύγκριση και την άμιλλα, αλλά να προχωρήσουμε, φυσικά πάτοντε με την προοπτική να διακριθούμε στην ποιότητα, που σημαίνει στο πνεύμα.
Γι' αυτό επιμένω πολύ στο θέμα της Παιδείας.
Χρειαζόμαστε Παιδεία, σοβαρή, βαθιά, όχι αυτήν την τεχνική που ξιπάζει στις ημέρες μας, γιατί μόνον μ' αυτή θα μπορέσουμε και να διακριθούμε και να πορευθούμε σ' έναν καινούργιο δρόμο, αλλά και να διατηρήσουμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της φυσιογνωμίας μας.

Οδυσσέας Ελύτης

Διαβάστε Περισσότερα »

Το Χάρβαρντ τιμά τον Οδυσσέα Ελύτη

Οι δύο τελευταίες ποιητικές συλλογές του νομπελίστα Οδυσσέα Ελύτη είναι πλέον μεταφρασμένες και στη διάθεση του αγγλόφωνου αναγνωστικού κοινού.
Πρόκειται για έναν τόμο100 σελίδων, που περιλαμβάνει τις συλλογές «Ελεγεία της Οξώπετρας» και «Δυτικά της λύπης» σε μετάφραση και εισαγωγή του βρετανικής καταγωγής, Έλληνα μεταφραστή και λογοτέχνη, Ντέιβιντ Κόνολι.

Η έκδοση, η οποία κυκλοφόρησε από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ και συγκεκριμένα από τη σειρά «Harvard Early Modern and Modern Greek Library», περιλαμβάνει εκτός από την εκτεταμένη και κατατοπιστική εισαγωγή, σημειώσεις, χρονολόγιο και βιβλιογραφία στα αγγλικά.

Ο Ντέιβιντ Κόνολι, στην εισαγωγή, αναλαμβάνει να συστήσει αυτές τις δύο όψιμες συλλογές του Έλληνα νομπελίστα ποιητή σημειώνοντας:
«Τον Νοέμβριο του 1995, τέσσερα μόλις χρόνια μετά την έκδοση των “Ελεγείων της Οξώπετρας ”, που πολλοί θεώρησαν ως το αποκορύφωμα (και ίσως το τελευταίο κεφάλαιο) του ποιητικού του έργου, κυκλοφόρησε και το “Δυτικά της λύπης”. 
Αν τα ποιήματα του πρώτου έργου είναι παιάνες στη ζωή (και όχι ελεγεία για τον θάνατο, όπως πολλοί κριτικοί έσπευσαν να τα ερμηνεύσουν), τα ποιήματα του δεύτερου έργου ακόμη περισσότερο δικαιούνται αυτόν το χαρακτηρισμό καθώς αποτελούν μια κατάφαση, μια δοξολογία της ζωής πιο καθαρά δηλωμένης. 
Αν με ελεγεία τίθεται το ερώτημα: “Αλλά πώς με τι/ Γίνεται τρόπο να φανερωθεί το μη-λεγόμενον”, η απάντηση έρχεται δυτικά της λύπης όπου “...αδιάκοπα ολοκληρώνεται όλων των νοημάτων/ Το πλεκτό”. Μπορεί το “Δυτικά της λύπης” να χαρακτηρίζεται - όπως άλλωστε δηλώνεται και στον τίτλο - από έναν διαφορετικό προσανατολισμό και μια διαφορετική προοπτική, θα ήταν όμως αδιανόητο να διαβάζεται χωριστά από τα “Ελεγεία της Οξώπετρας”. 
Μαζί τα δύο αυτά έργα συναποτελούν μια ολοκληρωμένη ποιητική διαθήκη του Ελύτη».

Το έργο του μεγάλου Έλληνα νομπελίστα ταξιδεύει εδώ και δεκαετίες σε ολόκληρο τον κόσμο κουβαλώντας μαζί του και την Ελλάδα. Το «Άξιον Εστί», είναι η πλέον μεταφρασμένη συλλογή του καθώς έχει μεταφραστεί σε πολλές και διαφορετικές γλώσσες ενώ ποιητικά έργα του έχουν κυκλοφορήσει σε όλο τον κόσμο.

Ο Οδυσσέας Ελύτης αποτέλεσε έναν από τους τελευταίους εκπροσώπους της λογοτεχνικής γενιάς του '30, ένα από τα χαρακτηριστικά της οποίας υπήρξε το ιδεολογικό δίλημμα ανάμεσα στην ελληνική παράδοση και τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό.
Ο ίδιος χαρακτήριζε τη δική του θέση στη γενιά αυτή ως παράξενη, σημειώνοντας χαρακτηριστικά: «Από το ένα μέρος ήμουνα ο στερνός μιας γενιάς, που έσκυβε στις πηγές μιας ελληνικότητας, κι απ' την άλλη ήμουν ο πρώτος μιας άλλης που δέχονταν τις επαναστατικές θεωρίες ενός μοντέρνου κινήματος».

Διαβάστε Περισσότερα »

- “Παράπονο”

Είμαι εγώ που σκέφτομαι καθημερινά πως η ζωή μου είναι μία;
Όλοι οι υπόλοιποι το ξεχνούν;
Ή πιστεύουν πως θα έχουν κι άλλες, πολλές ζωές, για να κερδίσουν τον χρόνο που σπαταλούν;
Μούτρα. Ν’ αντικρίζεις τη ζωή με μούτρα. Τη μέρα, την κάθε σου μέρα.
Να περιμένεις την Παρασκευή που θα φέρει το Σάββατο και την Κυριακή για να ζήσεις.
Κι ύστερα να μη φτάνει ούτε κι αυτό,
να χρειάζεται να περιμένεις τις διακοπές.
Και μετά ούτε κι αυτές να είναι αρκετές.
Να περιμένεις μεγάλες στιγμές. Να μην τις επιδιώκεις, να τις περιμένεις.
Κι ύστερα να λες πως είσαι άτυχος και πως η ζωή ήταν άδικη μαζί σου.
Και να μη βλέπεις πως ακριβώς δίπλα σου συμβαίνουν αληθινές δυστυχίες
Που η ζωή κλήρωσε σε άλλους ανθρώπους.
Σ’ εκείνους που δεν το βάζουν κάτω και αγωνίζονται. Και να μην μαθαίνεις από το μάθημά τους.
Και να μη νιώθεις καμία φορά ευλογημένος που μπορείς να χαίρεσαι τρία πράγματα
στη ζωή σου,
Την καλή υγεία, δυο φίλους, μια αγάπη, μια δουλειά, μια δραστηριότητα που σε κάνει να αισθάνεσαι ότι δημιουργείς,
Ότι έχει λόγο η ύπαρξή σου.
Να κλαίγεσαι που δεν έχεις πολλά. Που κι αν τα είχες, θα ήθελες περισσότερα.
Να πιστεύεις ότι τα ξέρεις όλα και να μην ακούς. Να μαζεύεις λύπες και απελπισίες,
Να ξυπνάς κάθε μέρα ακόμη πιο βαρύς.
Λες και ο χρόνος σου είναι απεριόριστος.
Κάθε μέρα προσπαθώ να μπω στη θέση σου. Κάθε μέρα αποτυγχάνω.
Γιατί αγαπάω εκείνους που αγαπούν τη ζωή. Και που η λύπη τους είναι η δύναμή τους
Που κοιτάζουν με μάτια άδολα και αθώα, ακόμα κι αν πέρασε ο χρόνος αδυσώπητος από πάνω τους.
Που γνωρίζουν ότι δεν τα ξέρουν όλα, γιατί δεν μαθαίνονται όλα.
Που στύβουν το λίγο και βγάζουν το πολύ. Για τους εαυτούς τους και για όσους αγαπούν.
Και δεν κουράζονται να αναζητούν την ομορφιά στην κάθε μέρα, στα χαμόγελα των ανθρώπων, στα χάδια των ζώων,
Σε μια ασπρόμαυρη φωτογραφία, σε μια πολύχρωμη μπουγάδα.
Όσο κι αν κανείς προσέχει όσο κι αν το κυνηγά πάντα, πάντα θα ‘ναι αργά
Δεύτερη Ζωή δεν έχει…
Αναρωτιέμαι μερικές φορές:

Οδυσσέας Ελύτης

Διαβάστε Περισσότερα »

- Μόνο ο ποιητής το έβλεπε να΄ρχεται;

"...Ήδη σας το είπα. Είναι η βαρβαρότητα. 
Τη βλέπω να 'ρχεται μεταμφιεσμένη, κάτω από άνομες συμμαχίες και προσυμφωνημένες υποδουλώσεις. 
Δεν θα πρόκειται για τους φούρνους του Χίτλερ ίσως, αλλά για μεθοδευμένη και οιονεί επιστημονική καθυπόταξη του ανθρώπου.
Για τον πλήρη εξευτελισμό του. Για την ατίμωσή του.

Οπότε αναρωτιέται κανείς: 
Για τι παλεύουμε νύχτα μέρα κλεισμένοι στα εργαστήριά μας; 
Παλεύουμε για ένα τίποτα, που ωστόσο είναι το παν. 
Είναι οι δημοκρατικοί θεσμοί, που όλα δείχνουν ότι δεν θ’ αντέξουν για πολύ. 
Είναι η ποιότητα, που γι’ αυτή δεν δίνει κανείς πεντάρα. 
Είναι η οντότητα του ατόμου, που βαίνει προς την ολική της έκλειψη. 
Είναι η ανεξαρτησία των μικρών λαών, που έχει καταντήσει ήδη ένα γράμμα νεκρό. 
Είναι η αμάθεια και το σκότος.
Ότι οι λεγόμενοι «πρακτικοί άνθρωποι» (κατά πλειονότητα οι σημερινοί αστοί) μας κοροϊδεύουν, είναι χαρακτηριστικό.

Εκείνοι βλέπουν το τίποτα. Εμείς το πάν. 
Που βρίσκεται η αλήθεια, θα φανεί μια μέρα, όταν δεν θα μαστε πια εδώ. 
Θα είναι, όμως, εάν αξίζει, το έργο κάποιου απ’ όλους εμάς.
Και αυτό θα σώσει την τιμή όλων μας και της εποχής μας."

*Από τη συνέντευξη Τύπου του Οδυσσέα Ελύτη που δόθηκε στις 19 Οκτωβρίου 1979 στο ξενοδοχείο Μεγάλη Βρετανία με αφορμή την αναγγελία για τη βράβευση του Έλληνα ποιητή με το Νόμπελ Λογοτεχνίας.

Διαβάστε Περισσότερα »

- Η Google τιμά τον Οδυσσέα Ελύτη

Μέσω της γνωστής εφαρμογής «doodle», η γνωστή μηχανή αναζήτησης, αφιερώνει το σημερινό της λογότυπο στον μεγάλο Έλληνα νομπελίστα, Οδυσσέα Ελύτη. Ανήμερα της συμπλήρωσης 101 χρόνων από την γέννηση του…

Φιλολογικό ψευδώνυμο του Οδυσσέα Αλεπουδέλη. Γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης, αλλά καταγόταν από την Μυτιλήνη. Ο Οδυσσέας Ελύτης ανήκει κι αυτός στη λεγόμενη γενιά του 30 και στην αρχή παρουσιάστηκε στην ποίηση ως σουρεαλιστής με την ποιητική συλλογή "Προσανατολισμοί".

Μέσα στην κατοχή κυκλοφορεί το δεύτερο βιβλίο του με τίτλο "Ήλιος ο Πρώτος". Η θάλασσα, ο ουρανός, ο ήλιος κι ο έρωτας είναι τα κεντρικά στοιχεία που προβάλλονται κι εξυμνούνται σε όλα τα ποιήματά του. Αλλά ο Ελύτης δεν είναι μόνο ένας φυσιολάτρης, είναι κι ένας θερμός πατριώτης. Μετά την απελευθέρωση θα κυκλοφορήσει το έργο «Άσμα ηρωικό και πένθιμο για το χαμένο ανθυπολοχαγό της Αλβανίας", που αποτελεί ένα μήνυμα για την ελληνική αλλά και πανανθρώπινη ελευθερία. Στη συνέχεια αφού εκδώσει το βιβλίο "Η καλοσύνη στις Λυκοπαριές", θα σωπάσει για αρκετά χρόνια ενώ μάλιστα θα φύγει από τη χώρα και θα εγκατασταθεί στο Παρίσι, όπου θα σπουδάσει και θα μεταφράσει πολλά ποιήματα Γάλλων ποιητών. Αργότερα θα εκδώσει νέες ποιητικές συλλογές και μάλιστα το πιο αντιπροσωπευτικό έργο της λογοτεχνικής του παραγωγής, το "Άξιον Εστί".

Στη συνέχεια ο Ελύτης θα εκδώσει τα : "Έξι και μια τύψεις για τον ουρανό", " Ήλιος ο ηλιάτορας", "Τα ρω του έρωτα", " Το φωτόδεντρο και η 14η Ομορφιά", "Το μονόγραμμα" και "Τα ετεροθαλή". Κυκλοφόρησε επίσης τα δοκίμια "Ο ζωγράφος Θεόφιλος" και "Ανοιχτά χαρτιά", καθώς και πολλά άλλα. Ακόμη μετέφρασε με επιτυχία ποιήματα των : Λόρκα, Ελυάρ και Λωτρεαμόν.

Το 1976 κυκλοφόρησαν τρία ακόμα βιβλία του με τους τίτλους : "Δεύτερη γραφή", "Η μαγεία του Παπαδιαμάντη" και "Σηματολόγιο". Τα έργα του Ελύτη μεταφράστηκαν και σε πολλές ξένες γλώσσες.

Ο Ελύτης σπουδαιότατος και πνευματώδης ποιητής με παγκόσμια ακτινοβολία, αξιολογήθηκε και τιμήθηκε όπως πραγματικά του άξιζε. Το 1979 τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας για το έργο του "Άξιον εστί".

Ο μεγάλος ποιητής πέθανε στις 18 Μαρτίου του 1996 από ανακοπή καρδιάς στην Αθήνα..

Διαβάστε Περισσότερα »