Τρίτη, 20 Μαρτίου 2018

Το άρμεγμα

Το άρμεγμα στα πρόβατα αρχίζει την εποχή που πωλούνται ή απογαλακτίζονται τα αρνιά, περίπου μέσα χειμώνα ή προς το τέλος της άνοιξης για εκείνα που προορίζονται για αναπαραγωγή (αρνάδες), και τελειώνει κάπου εκεί στα μέσα Αυγούστου, συνολικά γύρω στους πέντε μήνες.
Από τη στιγμή που οι προβατίνες μείνουν έγκυες, η γαλακτοπαραγωγή μειούται συνεχώς, η δε ποιότητά του υποβαθμίζεται, σε αντίθεση με την περιεκτικότητα των λιπαρών που αυξάνει, ενώ η τυροκόμισή του γίνεται προβληματική
Αυτή την περίοδο περιμένουν οι προβατοτρόφοι να κάνουν τους τραχανάδες, τα γαλοτύρια και οι πιο μερακλήδες και τα μανούρια, λόγω της αυξημένης περιεκτικότητας του γάλακτος σε λιπαρά. Τραχανά βέβαια μπορεί να παρασκευάσει κανείς οποιαδήποτε εποχή της γαλακτικής περιόδου αλλά ποιοτικώς θα υστερεί, γαλατύρι, όμως, μόνο όταν αυξηθούν τα λιπαρά και γίνεται περίπου ως εξής: Βράζουμε το γάλα καλά προσέχοντας να μην κόψει (χωρίς αλάτι) το βάζουμε σε ανοιχτό δοχείο ξύλινο από ρόμπολο ή κέδρο, το τοποθετούμε σε μέρος δροσερό που δεν αυξομειώνεται η θερμοκρασία, το σκεπάζουμε και μια ή δυο φορές την ημέρα το ανακατώνουμε με ξύλινη ξύστρα.
Το γάλα σιγά – σιγά αρχίζει να πήζει συσσωματούμενο και ύστερα από περίπου 30 ημέρες είναι έτοιμο για φάγωμα. Αυτό το προϊόν, δυστυχώς, δεν υπάρχει στην αγορά, κυκλοφορούν ωστόσο γαλοτύρια που μικρή σχέση έχουν με τα αυθεντικά.
Και τώρα στο άρμεγμα.
Το άρμεγμα γίνεται στη στρούγκα, ειδική κατασκευή ωοειδής, ώστε οι προβατίνες να εξωθούνται προς την έξοδο σε μονή σειρά. Εκεί τις περιμένουν οι αρμεχτάδες, καθήμενοι στα στρογκολίθια με τα καρδάρια στα σκέλη για τη σολλογή του γάλακτος, τις αρμέγουν προσέχοντας να μην τραυματίσουν τους μαστούς. Για το λόγο αυτό τα νύχια στα χέρια πρέπει να είναι σύρριζα κομμένα και καλά λειασμένα. Αλίμονο στον αρμεχτάρη που θα συλληφθεί να μην έχει τα νύχια του περιποιημένα, η τιμωρία άμεση και βαριά..
Το άρμεγμα γίνεται δύο φορές την ημέρα, πρωί – βράδυ, σπανίως τρεις, αν και στο παρελθόν επιχειρήθηκε από κάποιους, αλλά γρήγορα εγκαταλείφθηκε ως ασύμφορο.
Σήμερα ενδεχομένως στη σύγχρονη ενσταυλισμένη προβατοτροφία με αμελκτικές μηχανές κάποιοι να επανήλθαν, αν και αμφιβάλλω.
Το σύστημα κρίθηκε και απορρίφθηκε
Η σημερινή ενσταυλισμένη προβατοτροφία γίνεται εντελώς διαφορετικά και στοχεύει περισσότερο στην παραγωγή γάλακτος, λιγότερο κρέατος και ελάχιστα μαλλιού. Τα αρνιά σφάζονται μικρά για το λόγο ότι η τιμή του γάλακτος συγκρινόμενη με αυτή του κρέατος είναι συμφερότερη για τον παραγωγό. Τα στοιχεία αυτά τα άντλησα από έναν ανιψιό μου που διατηρεί υπερσύγχρονη μονάδα στην Ελασσόνα, ο οποίος συνεχίζει τη δημιουργική του πορεία ύστερα από πετυχημένη καριέρα ως διευθυντικό στέλεχος σε μεγάλη συστημική τράπεζα. Ολόκληρη η μονάδα – εγκαταστάσεις και περιβάλλον χώρος-καταλαμβάνει μερικά στρέμματα ανάλογα με το μέγεθός της και όλες οι εργασίες γίνονται σε στεγασμένο χώρο.
Αν και δεν έχω ιδίαν εμπειρία, μια τέτοια επιχείρηση, σύμφωνα με τα δεδομένα από άλλες μονάδες, κρίνω ότι είναι συμφέρουσα, δεδομένου ότι οι μονάδες αυτές στηρίζονται και από τα προγράμματα της ΕΕ, πάντοτε δε έπειτα από προσεκτική μελέτη και συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Εκτός από τους τσοπαναραίους που είναι συγχρόνως και αρμεχτάρηδες, στα στρογκολίθια κάθονται και άλλοι επιφορτισμένοι μόνο με το άρμεγμα, οι αρμεχτάρηδες, οι οποίοι δικαιούνται μισή ρόγα το εξάμηνο χωρίς πρόσθετα, δηλαδή φαγάρι (μισή οκά γάλα την αρμεξιά) ένα ζευγάρι τσαρούχια το εξάμηνο και μερικά πρόβατα ανέξοδα. Δηλαδή αν κάποιος τσοπάνος είχε και 20-25 πρόβατα δεν συμμετείχε στα έξοδα (τροφές, ρόγα κλπ) .
Το άρμεγμα ήταν η δυσκολότερη δουλειά, απαιτούσε καλή φυσική κατάσταση και χέρια δυνατά και ειδικά όσον αφορά τα πρόβατα. Στα γίδια το άρμεγμα είναι ευκολότερο λόγω μαστού.
Ειδικά στις πρόβατίνες οι καλαμοβίζες (αυτές που έχουν μεγάλες ρόγες και είναι στο κάτω μέρος του μαστού) είναι λίγες, οι περισσότερες προβατίνες έχουν τις ρόγες πλάγια και μικρές με συνέπεια το γάλα να βγαίνει δύσκολα και επίπονα για τις προβατίνες, οι οποίες αντιδρούν και προσπαθούν να απαλλαγούν από τον αρμεχτάρη και ο οποίος με τη σειρά του χρησιμοποιώντας και το κεφάλι του ως αντιστήριξη, προσπαθεί να πάρει το γάλα ανώδυνα. Με λίγα λόγια δύσκολη δουλειά το άρμεγμα και οι καλοί αρμεχτάρηδες συνήθως ήταν οι λίγοι και αυτό φαινόταν από την ποσότητα του γάλακτος που έβγαζε ο κάθε αρμεχτάρης. Θυμάμαι την κόντρα που είχε ο μεγάλος μου αδελφός με τον πατέρα μου. Ένα καρδάρι ο αδελφός μου, ένα και ή και μισό ο πατέρας μου. Και η μόνιμη επωδός του αδελφού μου. Δεν τις αρμέγεις καλά, αφήνεις γάλα, κάτι που δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ.
Η δική μου συμμετοχή στο άρμεγμα ήταν μονίμως να «βαράω» στη στρούγκα, δηλαδή να εξωθώ τις προβατίνες στην μόνη έξοδο, δηλαδή τη στρούγκα. Κάποτε προσπάθησα να καθίσω στο στρογκολίθι να αρμέξω, αλλά ύστερα από μερικές προβατίνες πιάστηκαν τα χέρια μου στο κάτω μισό και εγκατέλειψα την προσπάθεια. Και μου το είχε πει ο πατέρας, το άρμεγμα θέλει συνεχόμενη εξάσκηση και επιμονή, ώστε σιγά σιγά να ασκηθείς και να συνηθίσεις.
Εδώ πρέπει να διευκρινήσω ότι τη δουλειά αυτή, δηλαδή το βάρεμα στη στρούγκα, την έκαναν οι γεροντότεροι, αν υπήρχαν, και συνήθως οι γυναίκες. Πριν αρχίσει το άρμεγμα, η γυναίκα με την ρόκα στη μασχάλη για συνεχόμενο γνέσιμο ήταν εκεί να «βαρέσει» στη στρούγκα, βοηθώντας έτσι και στο άρμεγμα. Όπου και να πήγαινε η Σαρακατσιάνα γυναίκα είχε πάντοτε τη ρόκα στη μασχάλη, δεν έπρεπε να καθυστερήσει το γνέσιμο, χρόνος δεν υπήρχε για σχόλη και κουτσομπολιό.
Μπορώ να ισχυρισθώ ότι οι Σαρακατσάνες γυναίκες δούλευαν περισσότερο από τους άντρες, που η δουλειά τους ήταν κυρίως η φροντίδα γενικώς των προβάτων. Η γυναίκα για όλες τις δουλειές του σπιτιού, η γυναίκα να φέρει ξύλα ζαλίκι στο καλύβι, φορτωμένη τη βαρέλα (ξύλινο στρογγυλό δοχείο που ζύγιζε 2-3 οκάδες άδεια, γεμάτη γύρω στις δεκαπέντε οκάδες) να φέρει νερό από την κοντινότερη βρύση, αυτή να μεταφέρει τα νεογέννητα αρνιά στην ποδιά της από τα ψηλώματα στα λιβάδια, να ζυμώσει και να ψήσει το ψωμί να, να χωρίς τελειωμό. Πρώτη ξυπνούσε το πρωί πριν χαράξει και τελευταία να κοιμηθεί το βράδυ. Βέβαια για να μην θεωρηθώ υπερβολικός οι Σαρακατσαναίοι τις αγαπούσαν τις γυναίκες και τις βοηθούσαν στις δουλειές τους. Ερχότανε στο καλύβι από τα πρόβατα θα έφερνε και ένα δεμάτι στις πλάτες, αν δε είχε ζώο ολόκληρο φόρτωμα. Συχνά άναβε τη φωτιά, μάζευε σε κουβάρι τα νήματα από το αδράχτι, αυτός θα έστηνε τον αργαλειό και άλλες δουλειές. Περίπτωση να μην συμμετέχει ο σύντροφος σε δουλειά που μπορούσε να κάνει δεν υπήρχε, διότι ο περίγυρος ήταν αυστηρός και επιτιμούσε την νωχέλεια και αδιαφορία. Δεν ντρέπεσαι, ρε χαμένε, η γυναίκα σου «σκοτώνεται» και συ κάθεσαι! Και ξέρετε αυτή η κουβέντα ήταν βαριά και κανείς δεν ήθελε να την ακούσει από το νοικοκύρη του διπλανού καλυβιού. Και όταν λέμε διπλανό εννοούμε απόσταση γύρω στο ένα με δύο μέτρα. Βλέπετε η ανασφάλεια υποχρέωνε τους Σαρακατσαναίους, όπως και τον κόσμο στα χωριά, να φκιάνουν το καλύβι τους δίπλα στο γείτονα. Ο ένας ακουμπούσε στον άλλο για σιγουριά..
Τι τα θέλετε δύσκολα χρόνια και η λεγόμενη σήμερα αλληλεγγύη τότε ήταν καθημερινή πρακτική.
Ο πόνος του άλλου ήταν και δικός του πόνος, όπως και η χαρά.
Η αδιαφορία αποτελούσε ρετσινιά....

Κωνσταντίνος Γαλλής


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Οι όροι χρήσης που ισχύουν για τη δημοσίευση των σχολίων, έχουν ως εξής: Σχόλια ανώνυμα, σχόλια τα οποία είναι υβριστικά ή περιέχουν χαρακτηρισμούς ή ανώνυμες καταγγελίες που δεν συνοδεύονται από αποδείξεις θα αφαιρούνται. Η "Ιτέα Καρδίτσας" δεν παρεμβαίνει σε καμία περίπτωση για να αλλοιώσει το περιεχόμενο ενός σχολίου εφόσον πληρεί τις προϋποθέσεις. Σε καμιά περίπτωση τα σχόλια δεν αντιπροσωπεύουν την "Ιτέα Καρδίτσας". Επίσης ο διαχειριστής διατηρεί το δικαίωμα να αφαιρεί οποιοδήποτε σχόλιο θεωρεί ότι εμπίπτει στις παραπάνω κατηγορίες. Με την αποστολή ενός σχολίου αυτόματα αποδέχεστε και τους όρους χρήσης.

Ο διαχειριστής